Jedną z pierwszych decyzji przy budowie domu jest wybór sposobu podgrzewania ciepłej wody użytkowej. Popularnym rozwiązaniem, stosowanym od kilkudziesięciu lat, jest bojler — czyli pojemnościowy podgrzewacz wody. Z tego artykułu dowiesz się, czym bojler różni się od przepływowych podgrzewaczy, jakie są jego rodzaje i na co zwrócić uwagę przy zakupie.

Czym jest bojler?

Bojler (z angielskiego boiler — kocioł parowy), nazywany fachowo pojemnościowym podgrzewaczem wody, to zbiornik wyposażony w wewnętrzny element grzewczy, służący do podgrzewania i magazynowania ciepłej wody użytkowej (c.w.u.). W odróżnieniu od podgrzewacza przepływowego bojler trzyma gotową, ciepłą wodę w zbiorniku — po odkręceniu kranu nie czekasz na nagrzanie.

W mowie potocznej słowem „bojler" określa się też inne urządzenia grzewcze. Zasobniki c.w.u. to zbiorniki podgrzewane przez zewnętrzny element grzewczy — pompę ciepła, kocioł na paliwo stałe lub wymiennik ciepła — a nie przez własną grzałkę. Przepływowe podgrzewacze wody grzeją wodę tylko w chwili odkręcenia kranu; są szybkie, ale energochłonne. Piecyki gazowe to z kolei gazowa odmiana podgrzewacza przepływowego, dostępna też w wersji grzejącej wodę do centralnego ogrzewania.

Bojler elektryczny

Bojlery elektryczne to najpopularniejszy typ pojemnościowego podgrzewacza wody w Polsce. Cylindryczny zbiornik ze stali, pokryty emalią i izolacją termiczną, zawiera jedną lub dwie grzałki. Budowa nie zmieniła się wiele od kilkudziesięciu lat, choć współczesne modele są znacznie sprawniejsze i lepiej zaizolowane.

Bojler z wężownicą

W tym podgrzewaczu wewnątrz zbiornika zainstalowana jest rura grzewcza w kształcie litery U. Powierzchnia grzania jest stosunkowo mała, dlatego nagrzewanie trwa długo. Przy dwóch wężownicach proces jest szybszy, ale efektywność i tak niższa niż w bojlerze dwupłaszczowym.

Bojler dwupłaszczowy

To najbardziej zaawansowany wariant elektrycznego podgrzewacza pojemnościowego. Woda z centralnego ogrzewania trafia do zewnętrznego zbiornika — tzw. płaszcza wodnego — i ogrzewa wodę użytkową zgromadzoną w zbiorniku wewnętrznym. Efekt: najlepsza skuteczność nagrzewania spośród bojlerów elektrycznych. W takich instalacjach kluczową rolę odgrywa wymiennik ciepła łączący obieg grzewczy z zasobnikiem — jego dobór ma bezpośredni wpływ na wydajność całego układu.

Proste bojlery elektryczne są najtańsze w zakupie, ale droższe w eksploatacji. Nowoczesne modele z pompą ciepła lub płaszczem wodnym kosztują więcej, lecz są znacznie wydajniejsze.

Bojler gazowy

Bojler gazowy magazynuje wodę w zbiorniku i podgrzewa ją spalaniem gazu — w sposób ciągły lub według zaprogramowanego harmonogramu. Nowoczesne modele mają zamkniętą komorę spalania z wentylatorem odprowadzającym spaliny na zewnątrz, co znacznie podnosi bezpieczeństwo użytkowania. Zbiorniki pokryte są tytanową emalią ograniczającą straty ciepła.

Ciepła woda z bojlera gazowego jest tańsza niż z elektrycznego, jednak sam sprzęt należy do droższych i wymaga regularnych przeglądów. Jeśli masz dostęp do gazu, przy intensywnym użytkowaniu inwestycja zazwyczaj się zwraca.

Bojler z pompą ciepła

Bojler z pompą ciepła pobiera energię cieplną z powietrza w pomieszczeniu i przekazuje ją wodzie w zbiorniku. Zużywa od dwóch do czterech razy mniej prądu niż klasyczny bojler elektryczny z grzałką — to najoszczędniejsza opcja dla domów bez dostępu do gazu, szczególnie w połączeniu z fotowoltaiką. Warunek: pomieszczenie musi mieć co najmniej 10–15 m³, żeby urządzenie miało skąd pobierać ciepło.

Jaką pojemność bojlera wybrać?

Pojemność zbiornika dobiera się do liczby osób i prognozowanego zużycia wody. Dla jednej lub dwóch osób wystarczy bojler 40–50 litrów, dla rodziny czteroosobowej warto kupić bojler 100–120 litrów. Na liczniejszą rodzinę minimalna pojemność to 150–200 litrów. Zbiorniki 200–300 litrów i większe stosuje się przy intensywnym zużyciu wody lub w zastosowaniach komercyjnych.

Jak wybrać bojler?

Wyboru podgrzewacza wody najlepiej dokonać już na etapie projektowania domu — miejsce montażu ma bezpośredni wpływ na to, jaki model w ogóle wchodzi w grę. Duże zbiorniki (od 200 litrów) stoją na podłodze, mniejsze wiszą na ścianie, a w pomieszczeniach z niskim sufitem sprawdzą się wersje poziome.

Przy wyborze źródła energii kluczowe jest, czy budynek podłączony jest do sieci gazowej. Gaz zwykle oznacza niższe koszty eksploatacji, brak gazu — wybór między elektrycznym a pompą ciepła. Warto też zdecydować o rodzaju grzałek i mechanizmie sterowania: nowoczesne termostaty pozwalają zaplanować grzanie na tańszą taryfę nocną, co przy bojlerze elektrycznym realnie obniża rachunki.

Jeśli chodzi o ciśnienie — bojlery bezciśnieniowe przeznaczone są wyłącznie do małych zbiorników (do 15 litrów) i jednego punktu poboru. Standardowe instalacje domowe wymagają bojlera ciśnieniowego.

Konserwacja bojlera

Regularna konserwacja przedłuża żywotność urządzenia. Grzałka elektryczna przy twardej wodzie pokrywa się kamieniem, który obniża jej wydajność — warto ją sprawdzać co kilka lat i w razie potrzeby odkamieniać lub wymieniać. Anoda magnezowa chroni zbiornik przed korozją od środka i wymaga wymiany co 2–4 lata. Zawór bezpieczeństwa odprowadza wodę przy nadmiernym ciśnieniu — jego sprawność warto sprawdzać raz w roku. Optymalną temperaturę w zbiorniku utrzymuj na poziomie 55–60°C: wystarczającą, żeby nie rozwijały się bakterie Legionella, a jednocześnie ograniczającą osadzanie kamienia.

Jak spuścić wodę z bojlera?

Opróżnienie zbiornika bywa konieczne przy wymianie grzałki, czyszczeniu anody lub przed zimową nieobecnością. Odłącz bojler od zasilania i zamknij zawór doprowadzający zimną wodę. Podłącz wąż do króćca spustowego na dole zbiornika, a następnie odkręć kran z ciepłą wodą w dowolnym punkcie instalacji — powietrze wejdzie i woda swobodnie spłynie. Poczekaj na całkowite opróżnienie przed przystąpieniem do jakichkolwiek prac.